Grzyby, muzyka i ogień piekielny

Ergotyzm, ogień św. Antoniego – to nazwy zatrucia alkaloidami zawartymi w sporyszu, czyli przetrwalniku pasożytującego na zbożu grzyba – buławinki czerwonej. Masowe zatrucia sporyszem znane były do XX wieku, a w średniowieczu przybierały postać epidemii. Poza halucynacjami i drgawkami, objawami był palący ból, zaczerwienienie skóry, a w końcu martwica – wywoływało to wstręt i przerażenie, a zatruciu przyniosło nazwę „ognia św. Antoniego”.

Bosch, Bruegel i Grünewald umieszczali podobizny chorych na obrazach ze św. Antonim, aby za jego wstawiennictwem uzdrowić straszne objawy, a zdaniem niektórych badaczy fantastyczne i groteskowe postacie diabłów kuszących świętego były efektem sporyszowych halucynacji.

17 marca w czasie koncertu „Ogień świętego Antoniego” zespół Graindelavoix pod kierunkiem Björna Schmelzera będzie poszukiwać muzycznych powiązań z ergotyzmem. W centrum programu pojawi się piętnastowieczny twórca Antoine Busnoys, który zmarł jako cieszący się powszechnym szacunkiem kompozytor na dworze burgundzkim, w młodości był zaś duchownym ekskomunikowanym za pięciokrotny napad i pobicie innego księdza. Busnoys ułożył motet Anthoni usque limina, w którym użyty jest dzwonek – tradycyjny atrybut kojarzony z cierpiącymi na trąd i ergotyzm. Być może skomponował on też mszę oparta na motywach popularnej miłosnej pieśni L’Ardant desir(Płonące pragnienie), w której dokonano innowacyjnego zabiegu skomplikowanej dekonstrukcji świeckiego utworu muzycznego. Utwór ten zachował się w unikatowym rękopisie należącym do chóru Kaplicy Sykstyńskiej (MS 51), a w czasie festiwalu ten swoisty muzyczny egzorcyzm przeciw ergotyzmowi zabrzmi w Pałacu Kultury i Nauki.

Koncert poprzedzi panel dyskusyjny z udziałem Björna Schmelzera, botanika i znawcy muzyki dawnej prof. Krzysztofa Spalika oraz etnomykologa Marcina Kotowskiego. Grzyby, które w kulturze są zarówno uwielbiane, jak budzące niepokój, uznawane za zdradliwe, a wreszcie śmiercionośne łączą się niespodziewanie z muzyką – i szerzej – kulturą dawną.

niedziela 17.03, godz. 15:00

Panel dyskusyjny: Grzyby, muzyka i ogień piekielny

Björn Schmelzer, Sonia Wronkowska, Krzysztof Spalik, Marcin Kotowski

Centrum Myśli JP2, ul. Foksal 11