XI INTERDYSCYPLINARNY FESTIWAL WIELKOPOSTNY
NIE DOTYKAJ MNIE

Maria Magdalena to postać, wokół której koncentruje się program 11 edycji Festiwalu Nowe Epifanie. Z kanonicznych Ewangelii nie dowiadujemy się o niej zbyt wiele. Informacje tam zawarte pojawiają się głównie w formie wzmianek. Zostawiają pole do spekulacji, ale i przestrzeń do artystycznych wyobrażeń. Wiemy jednak, że Maria z Magdali towarzyszyła Chrystusowi do końca. Była pod krzyżem i podczas złożenia do grobu. Była tą, która spotkała Chrystusa po zmartwychwstaniu i jako pierwsza przekazała ten fakt mężczyznom, apostołom. W czasach Jezusa świadectwo przekazywane przez kobietę nie miało wielkiej wagi. Ale dla Jezusa widocznie nie stanowiło to problemu. Właśnie Marię Magdalenę uczynił tą, która miała wytłumaczyć mężczyznom, co się wydarzyło.

Głoszenie nowiny o zmartwychwstaniu było częstym tematem widowisk w średniowiecznej Europie i stanowiło podwaliny europejskiego teatru. Teatralny program Festiwalu złożony jest w tym roku z samych premier. Otworzy go spektakl pt. „Maria Magdalena. Wykład o grzechu” w reż. Katarzyny Minkowskiej. Ponadto pokażemy spektakle Darii Kopiec, Karoliny Szczypek, Sławomira Narlocha i Jana Hussakowskiego, które są owocem pracy Laboratorium Nowych Epifanii. Wyjątkowym projektem będzie spektakl „Ordo Virtutum” Hildegardy z Bingen – muzyczne przedstawienie w Teatrze Lalka z udziałem Anny Marii Jopek. 

Hasło tegorocznej edycji Festiwalu „Nie dotykaj mnie” może nasuwać skojarzenia z ogólnoświatowym ruchem #MeToo. Tymczasem są to słowa Jezusa skierowane do Marii Magdaleny, które w Wulgacie św. Hieronim przetłumaczył jako „noli me tangere”. Grecki oryginał nie jest tak jednoznaczny, jak jego łaciński przekład. Użyty w nim czasownik „haptomaj” rozumieć można jako dotykanie, ale również jako zatrzymywanie, obejmowanie. Między innymi te zagadnienia będziemy badać w ramach cyklu ośmiu warsztatów pt. „Miejsce dotyku”. Warsztaty poprowadzą same kobiety: Anja Franczak, Małgorzata Marczewska, Aga Kozak, Barbara Ciemięga, Aleksandra Klimczak, Katarzyna Szugajew i Zuza Sikorska. Podczas warsztatów pracować będziemy nad tym, co nas dotyka najgłębiej: śmierć, miłość, emocje.

W ewangelicznej scenie „Noli me tangere” Maria Magdalena nie rozpoznaje Chrystusa w ogrodzie i popada w rozpacz. Francuski filozof Jean-Luc Nancy dopatruje się w tej sytuacji analogii ze sztuką religijną, której współczesny widz nie rozpoznaje i nie doświadcza jako pocieszenia czy epifanii. Tegoroczny program muzyczny Festiwalu będzie okazją do przeżycia nawet religijnego zachwytu. Koncerty Graindelavoix, Adama Struga, Monodii Polskiej, Qvinta Essençia, Carine Tinney, Lucasa Henninga, Dziczki i Cataliny Vicens, chórów Centrum Myśli Jana Pawła II i VRC – wprawią w stan uniesienia nawet najbardziej opornych.

Maria Magdalena zapisała się w tradycji jako nawrócona, pokutująca grzesznica. W ewangeliach nie znajdujemy na to mocnego uzasadnienia. Wątki postne i pokutne znajdą jednak swoje odniesienie w programie kulinarnym Festiwalu, tradycyjnie już przygotowanym przez Monikę Kucię. Jedno z wydarzeń kulinarnych pt. „12 kobiet” nakarmi nas nie tylko postnymi w swej prostocie daniami, ale i kobiecymi wspomnieniami oraz zapamiętanymi melodiami w wykonaniu Leny Piękniewskiej.

Przed nami 40 dni i 40 wydarzeń 11 edycji Festiwalu. Okazja, aby dać się dotknąć, zatrzymać i objąć kobiecie przez wieki nazywanej Apostołką Apostołów.

ORGANIZATOR

Centrum Myśli Jana Pawła II to warszawska instytucja kultury, miejsce spotkań i dialogu, ośrodek, w którym przybliżane jest nauczanie papieża. Centrum działa w obszarze kultury, nauki, edukacji oraz budowania zaangażowanego i odpowiedzialnego społeczeństwa.Jako papieski think tank współpracuje ze środowiskiem naukowym, opiniotwórczym, kształtuje liderów w oparciu o ideę solidarności i odpowiedzialności za dobro wspólne i drugiego człowieka. Jest operatorem Stypendiów m.st. Warszawy im. Jana Pawła II i organizatorem dwóch warszawskich festiwali: Nowe Epifanie oraz Muzyka Wiary – Muzyka Pokoju.

HISTORIA

 

Nowe Epifanie to warszawski festiwal, którego organizatorem jest Centrum Myśli Jana Pawła II, a współtwórcami byli Piotr Duda i Marek Pasieczny, odbywający od 2008 roku w okresie Wielkiego Postu. Jego pierwotna nazwa „Gorzkie Żale” odwołuje się do nabożeństwa, ułożonego w XVIII w. przez patrona stolicy – bł. Władysława z Gielniowa.

Nazwa „Nowe Epifanie”, dodana w 2016 r., nawiązuje do „nowych epifanii piękna”, o których pisał Jan Paweł II w Liście do artystów(1999). Jako polski poeta i dramatopisarz Papież patronuje Festiwalowi, który łączy duchowość i sztukę. Epifania to objawienie, a jednocześnie olśnienie i zachwyt ukazaniem się w świecie tego, co boskie i wieczne. Także to, co najpiękniejsze i nieśmiertelne w sztuce europejskiej, zainspirowane zostało objawieniem przemieniającej mocy i piękna zmartwychwstania Chrystusa, Boga i człowieka, nieprzedstawialnego w przedstawionym.

Festiwal nieraz niepokoi, drażni lub nawet gorszy niektórych przez to, że jest pod każdym względem zainspirowany dialogiem. Łączy bowiem średniowieczne misteria z awangardowymi inscenizacjami, wydarzenia parateatralne, takie jak performance lub happening kulinarny, z teologiczną dyskusją o filmie, tradycyjne ludowe pieśni religijne i muzykę współczesną, sztuki wizualne i warsztaty plastyczne dla dzieci. Również wśród artystów i prelegentów, polskich i zagranicznych, są zawsze tacy, którzy deklarują agnostycyzm a nawet ateizm, wyznają różne religie lub uprawiają teologię z pogranicza katolickiej ortodoksji.

Oczkiem w głowie Festiwalu  są premiery i nowe wykonania dawnych utworów. Wiele wydarzeń festiwalowych powstało w koprodukcji CMJPII z teatrami oraz instytucjami kultury, w Polsce i za granicą, z parafiami i kościołami. Od 2018 roku Festiwal wprowadził nową formułę współpracy z młodymi artystami w ramach projektów organizowanych we wspólnie z Akademią Teatralną, a także – we współpracy z Teatrem Dramatycznym m. st. Warszawy – Laboratorium Nowych Epifanii, które swoją premierę miało w lipcu 2019 roku. Każda edycja Festiwalu ma własny motyw, który jest inspiracją dla zaproszonych do współpracy artystów, a jednocześnie wspólnym mianownikiem festiwalowych wydarzeń. Są to motywy biblijne i wielkopostne, jak krzyż(2008), kuszenie (2009), śmierć (2012), 4o dni na pustyni(2014), lub powiązane z nimi utwory literackie, jak „Piekło” Dantego (2010) czy „Faust” Goethego (2013), a w ostatnich latach proste i uniwersalne, ale też wieloznaczne symbole i wątki związane z biblijnymi postaciami, jak skrzyżowanie(2016), matka(2017), król(2018) i Judasz(2019).

ZESPÓŁ
Paweł Dobrowolski
Dyrektor

Dyrektor Festiwalu Nowe Epifanie od 2015 roku. Pracował w stołecznych teatrach jako kierownik literacki, manager i dramaturg (TR Warszawa, Teatr Studio, Teatr Polski, Teatr Wielki Opera Narodowa).

Studiował wiedzę o teatrze w Akademii Teatralnej w Warszawie, filozofię na Uniwersytecie Warszawskim oraz na Podyplomowych Studiach Menedżerów Kultury w SGH.

W Teatrze Studio współpracował z reżyserem Michałem Zadarą przy spektaklu „Każdy/a. Sztuka Moralna” (2008), z Krzysztofem Skoniecznym współreżyserował „Jesteś Bogiem. Paktofonika” (2012). Jako dramaturg pracował też z Natalią Korczakowską w Teatrze Dramatycznym w Wałbrzychu nad przedstawieniem „Dynastia sclerosis multiplex” (2010) i w Teatrze Wielkim Operze Narodowej nad operą „Jakob Lenz” Wolfganga Rihma (2011). Z Agnieszką Błońską zrealizował w Instytucie Teatralnym spektakl „Grubasy” (2011) i w Teatrze Ochota„Fale” Virginii Woolf (2013). W 2006 i 2007 roku przygotował w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego cykl spotkań pt. „Rekolekcje teatralne”.

Maciej Omylak
Zastępca dyrektora

Zastępca dyrektora Festiwalu Nowe Epifanie, Kierownik Działu Upowszechniania Centrum Myśli Jana Pawła II. Ukończył kulturoznawstwo na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach (specjalizacja: teatrologia, organizacja i promocja widowisk). Uczestnik Laboratorium Nowych Praktyk Teatralnych SWPS w Warszawie oraz cyklu szkoleń ADESTE.

Asystent reżysera Mariusza Kozubka w ramach produkcji megawidowisk: „Franciszek – wezwanie z Asyżu” (2013), „Exodus” (2014), „Jonasz” (2015) w katowickim Spodku, asystent reżysera Oskara Sadowskiego przy spektaklu „Narkotyki” wg Witkacego w Teatrze Studio w Warszawie (2017).

Uczestnik Katowickiej Rundy Teatralnej (2017) oraz Szkoły Pisania Teatru Śląskiego (2019).

Sonia Wronkowska
Kuratorka / Muzyka dawna

Muzykolog, programistka, edytorka muzyki dawnej, autorka artykułów naukowych i popularyzatorskich, recenzentka i felietonistka „Ruchu Muzycznego”. Bibliotekarz muzyczny i kierownik Polskiego Centrum RISM (Répertoire International des Sources Musicales).

Pracuje w Zakładzie Zbiorów Muzycznych Biblioteki Narodowej – zajmuje się opracowaniem dawnych muzykaliów. Bierze udział w pracach nad rozwojem biblioteki cyfrowej Polona, prowadzi research w projekcie naukowym SIMSSA na McGill University. Propaguje wykorzystywanie cyfrowych zasobów muzycznych w badaniach muzykologicznych i w praktyce muzycznej (współpracowała m.in. z Narodowym Centrum Kultury przy festiwalu Polska Muzyka Odnaleziona i z muzykami-wychowankami Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci).

Wyniki badań prezentowała na licznych międzynarodowych konferencjach naukowych i specjalistycznych. Przygotowuje w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu pracę doktorską na temat funkcjonowania utworów zależnych w muzyce religijnej XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej.

Łukasz Kozak
Kurator / Muzyka dawna

Mediewista, redaktor biblioteki cyfrowej Polona, twórca przeglądów zbiorów cyfrowych. Autor promocyjnego sukcesu Polony (nominacja do nagrody Gwarancje Kultury 2015), prelegent na konferencji TEDxWarsaw 2014. Badacz średniowiecznej ikonografii muzycznej, organolog, recenzent wykonań i nagrań muzyki dawnej, autor prac naukowych i popularyzatorskich, wykładowca. W Programie 2 Polskiego Radia prowadzi pierwszą polską audycję mediewistyczną „Kryzys wieku średniego”.

Związany z Biblioteką Narodową, ściśle współpracuje z Zakładem Zbiorów Cyfrowych i bierze udział w organizacji cyklu wystaw Pierwsze/Najstarsze. Współpracował z licznymi instytucjami kultury oraz placówkami naukowymi w zakresie mediów, technologii i wykorzystania zasobów cyfrowych. Publikował artykuły i komentarze m.in. w „Dwutygodniku”, „Ruchu Muzycznym”, „Gościu Niedzielnym”, „Gazecie Wyborczej”, „Niedzieli”, „Newsweeku”, „Beethoven Magazine”.

Monika Kucia
Kuratorka / Kulinaria
Absolwentka Wydziału Wiedzy o Teatrze warszawskiej Akademii Teatralnej. Dziennikarka, kuratorka, artystka, edukatorka. Autorka Kwartalnika “Przekrój”. Promotorka regionalnych i szlachetnych smaków, projektantka międzynarodowych kulinarnych wizyt studyjnych, łącznik międzynarodowy świata kulinarnego. Od wielu lat organizuje wydarzenia kulturalne promujące polską gastronomię i produkt regionalny.
 
Związana z Festiwalem Nowe Epifanie (wcześniej Gorzkie Żale) od 2014 roku, tu stworzyła formułę wydarzeń performatywnych wokół kultury kulinarnej, które realizowała w ramach Festiwalu m.in. w Muzeum Etnograficznym w Warszawie, Polin Muzeum Historii Żydów Polskich, U-Jazdowski CSW w Warszawie i w Zachęcie Narodowej Galerii Sztuki, .
Wydarzenia na temat jedzenia i sztuki realizowała także niezależnie w Oslofjordmuseet, Muzeum Toruńskiego Piernika, Museum of Food and Art w Nowym Jorku czy Theater Basel w Bazylei, gdzie stworzyła performance kulinarny “All inclusive” na inaugurację Festiwalu Culturescapes w 2019 roku.
Dawid Zalesky
Kurator / Sztuki wizualne

Site specific designer, scenograf, twórca interdyscyplinarny. Ukończył studia na Akademii Teatralnej [DAMU] w Pradze – katedra Scenografii Dramatycznej oraz katedra Scenografii Alternatywnej, specjalizacja Site Specific.

Był stypendystą ENSAAMA-Olivier de Serres w Paryżu. Poza scenografią i designem zajmuje się projektowaniem graficznym. W swojej działalności łączy wiele mediów z obszarów sztuk wizualnych. Jest współtwórcą i uczestnikiem licznych projektów oraz festiwali m.in.: Praguebiennale 2, Survival Wrocław, Łódź Design Festival, Gdynia Design Days, Wawa design Festiwal, Festiwal ASVOFF, Prague Quadriennale, Festiwal Przemiany. Jego prace pokazywane były w takich światowych instytucjach jak: Tabloid Gallery w Tokio, Center Pompidou w Paryżu, czy warszawskich: Centrum Nauk Kopernik, Narodowy Instytut Audiowizualny, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki.

Współpracował m.in. z Teatrem Współczesnym we Wrocławiu, Teatrem Polskim we Wrocławiu, Teatrem Dramatycznym w Wałbrzychu.

Bartłomiej Pulcyn
Kurator / Film

Dziennikarstwem filmowym zajmuje się od 16 roku życia. Publikował między innymi w miesięcznikach „Fluid”, „Gazeta Studencka”, „Aktivist”, „Hero” oraz portalach „Filmweb”, „Stopklatka” i „Onet”. Przez ponad cztery sezony prowadził audycję radiową poświęconą filmowi oraz muzyce filmowej „Filmowe ścieżki” na antenie Radia Plus Warszawa.
Przez ponad 10 lat związany z Warszawskim Festiwalem Filmowym, gdzie był m.in. doradcą programowym, redaktorem katalogu, kuratorem Konkursu Filmów Krótkometrażowych.
Na swojej drodze zawodowej miał okazję uczestniczyć w wielu międzynarodowych imprezach filmowych, z których przygotowywał relacje prasowe, m.in.: w Festiwalu w Cannes, Berlinale, Karlowych Warach czy Black Nights.
Magister Wiedzy o Kulturze Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.
Obecnie jest kuratorem programu festiwalu Transatlantyk w Katowicach.