Festiwal Nowe Epifanie / Gorzkie Żale

Festiwal Nowe Epifanie 2017 / Gorzkie Żale

Warszawski wielkopostny festiwal, którego organizatorem jest Centrum Myśli Jana Pawła II, a współtwórcami byli Piotr Duda i Marek Pasieczny, istnieje od 2008. Jego pierwotna nazwa „Gorzkie Żale” odwołuje się do nabożeństwa, ułożonego w XVIII w. przez patrona stolicy – bł. Władysława z Gielniowa – i śpiewanego w każdą niedzielę Wielkiego Postu. Jest ono medytacją Pasji Chrystusa w dialogu z Jego Matką – podobnie jak dawne misteria pasyjne i utwory muzyczne pochodzące z liturgii, przypominane zawsze w ramach tradycyjnego nurtu festiwalu Gorzkie Żale.

Nazwa „Nowe Epifanie”, dodana w 2016 r., nawiązuje do „nowych epifanii piękna”, o których pisał Jan Paweł II w Liście do artystów (1999). Jako polski poeta i dramatopisarz Papież patronuje Festiwalowi, który łączy duchowość i sztukę. Epifania to objawienie, a jednocześnie olśnienie i zachwyt ukazaniem się w świecie tego, co boskie i wieczne. Także to, co najpiękniejsze i nieśmiertelne w sztuce europejskiej, zainspirowane zostało objawieniem przemieniającej mocy i piękna zmartwychwstania Chrystusa, Boga i człowieka, nieprzedstawialnego w przedstawionym. Nowa epifania piękna, w każdym wydarzeniu festiwalowym, jest również ambitnym celem naszej wspólnej wielkopostnej pokuty artystycznej – poszerzającej percepcję i uzdrowiającą serca, zaślepione przywiązaniem do tego, co ziemskie tylko i przyziemne, co widzą oczy na co dzień.

Ale też organizatorzy uprzedzają, od początku i przez wiele lat explicite, w nazwie (2008-2014), że jest to „festiwal, który uwiera”. Niepokoi, drażni lub nawet gorszy niektórych przez to, że jest on pod każdym względem zainspirowany dialogiem. Łączy bowiem średniowieczne misteria z awangardowymi nieraz inscenizacjami, wydarzenia parateatralne, takie jak performance lub happening kulinarny, z teologiczną dyskusją o filmie, tradycyjne ludowe pieśni religijne i muzykę współczesną, sztuki wizualne i warsztaty plastyczne dla dzieci. Również wśród artystów i prelegentów, polskich i zagranicznych, są zawsze tacy, którzy deklarują agnostycyzm a nawet ateizm, wyznają różne religie lub uprawiają teologię z pogranicza katolickiej ortodoksji.

Oczkiem w głowie dyrektorów i koordynatorów Festiwalu (do 2014 roku Marek Pasieczny, Michał Mizera i Małgorzata Wilczewska; od 2015 Redbad Klijnstra, Paweł Dobrowolski i Maciej Omylak) są premiery i nowe wykonania dawnych utworów. Coraz więcej wydarzeń festiwalowych powstaje w koprodukcji CMJPII (dyrektorzy: do 2012 r. Piotr Dardziński, potem Norbert Szczepański i Michał Łuczewski) z teatrami oraz instytucjami kultury, w Polsce i za granicą, z parafiami i kościołami.

Każda edycja Festiwalu (nie było go w latach 2011 i 2015) ma własny motyw, który jest inspiracją dla zaproszonych do współpracy artystów, a jednocześnie wspólnym mianownikiem festiwalowych wydarzeń. Są to motywy biblijne i wielkopostne, jak krzyż (2008), kuszenie (2009), śmierć (2012), 40 dni na pustyni (2014) lub powiązane z nimi utwory literackie, jak „Piekło” Dantego (2010) czy „Faust” Goethego (2013), a ostatnio proste i uniwersalne, ale też wieloznaczne symbole, jak skrzyżowanie (2016) i matka (2017).

Spektakle teatralne i koncerty, widowiska i performance, instalacje i warsztaty:

2008

  • „Ludus Passionis”(Gra o Męce Pańskiej), Schola Teatru Węgajty, M. Pérès- M. Bornus-Szczyciński -J.W.Niklaus.
  • „Bruzda”, Scena Plastyczna KUL w Lublinie, reż. L. Mądzik.

2009

  • „Barabasz” wg P. Lagerkvista, Teatr im. S.I.Witkiewicza w Zakopanem, tekst J. Szutkiewicz, reż. R. Zawistowski.
  • „Biesy” wg F. Dostojewskiego, Teatr STU w Krakowie, tekst T. Zagórski-Z. Podgórzec, reż. K. Jasiński.
  • „Galgenberg” wg M. de Ghelderode, Teatr im. Słowackiego w Krakowie, tekst Z. Stolarek, scen. i reż. A. Duda-Gracz.
  • „Hiob” – premiera, reż. M. Pasieczny, prod. CMJPII.
  • „Bez podłogi” – premiera, Kompania Doomsday, Białystok, scen. i reż. R. Jarosz.
  • „Officium tenebrarum”, czyli tzw. ciemne jutrznie Wielkiego Tygodnia, Arcybractwo Najświętszego Krzyżaz Sessa Aurunca, Włochy (od 1575 r.).
  • „Pieszcznoje diejstwo – bogosłużebnyj czyn” (Gra o piecu,misterium biblijne wg Dn 3,14-15),Zespół Sirin, Moskwa.
  • „O Crux Ave” – koncert pieśni pasyjnych, Schola Teatru Węgajty, M. Pérès – M. Bornus-Szczyciński – J. W. Niklaus.

2010

  • „Nie-Boska komedia” wg Zygmunta Krasińskiego, Teatr Narodowy w Warszawie, scen. ireż. J. Grzegorzewski.
  • „Inferno” D. Alighieri w nowym przekładzie J. Mikołajewskiego – w warszawskim kościele oo. Dominikanów p.w. św. Jacka, czytali: M. Ostaszewska, K. Imiela, H. Janczak; reż. A. Duda-Gracz, muz. J. Ostaszewski.
  • „La divina commedia” wg Dante’go Alighieri, Anton Adassinsky i Teatr Derevo z Petersburga.
  • „Wyludniacz” (Le Dépeupleur) wg S. Becketta, monodram Serge’a Merlin z Théâtre National de l’Odéon – Scéne Indépendante Contemporaine w Paryżu;
  • „Hymny bizantyjskie Wielkiego Postu i Wielkiego Tygodnia”, Grecki Chór Bizantyjski, kantor i dyr. Lykourgos Angelopoulos.
  • „Gospin plač” (Płacz Naszej Pani),Kantadauri czyli procesje i śpiewy Wielkiego Tygodniaz wyspy Hvar, Słowacja, dyr. Slavko Relijč.
  • „Pieśni Wielkiego Postu”, koncert zespołu Pogranicze z Szypliszek, dyr. J. Murawski.

2012

  • „Pieśni o śmierci” z Mazowsza, Monodia Polska, dyr. Adam Strug, opr. muz. B. Izbicki.
  • „O jak fałszywe wszystko na tym nędznym świecie” – pogrzebowe pieśni Kurpiowszczyzny Zielonej, St. Szydlik (prowadzenie) oraz śpiewacy i śpiewaczki ze wsi Bandysie, parafia Czarna.
  • „Liturgia Adoracji Krzyża. Śpiew benewencki”, Ensamble Organum i M. Pérès.
  • „Ecce quomodo moritur Iustus (Oto jak umiera Sprawiedliwy), Mulierum Schola Gregoriana Clamaverunt Iusti, dyr. M. Sławecki.
  • „Ludus Passionis”– średniowieczny dramat wg rękopisu Carmina Burana, Schola Teatru Węgajty, M. Pérès- M. Bornus-Szczyciński – J. W. Niklaus (zob. też 2008).
  • „Lux Aeterna” – koncert Chóru CMJPII (zał. w 2005 r., dyr. Borkowska): „Memento Creatoris Tui” M. Waldenby’ego i „Lux aeterna” M. Laudrisena.

2013

  • „Faust” wg J. W. Goethe’go (tłum. F. Konopka), projekcja spektaklu z archiwum Teatru TV (1976), scen. i reż. G. Królikiewicz.
  • „Mefisto Waltz”, Teatr Derevo z Petersburga (2010), reż. A. Adasinsky.
  • Stupendium peccati” – wznowienie, fragmenty spektaklu „Dr Faustus” (z 1986 r.), Teatr im. S. I. Witkiewicza w Zakopanem.
  • „Hiob” – monodram St. Celińskiej, wznowienie spektaklu B. Augustyniaka (z 1984 r.) wg Księgi Hioba (przekład Cz. Miłosza) oraz „Trenów” J. Kochanowskiego.
  • „Irydion” wg Z. Krasińskiego, Teatr Polski w Warszawie, adaptacja i reż. A. Seweryn.
  • „Koncert dawnej muzyki pasyjnej i wielkanocnej z Rzeczypospolitej XVIII w.” – premiera, utwory z klasztornych archiwów, w wykonaniu zespołu Musica Maxima (kier. A. Ratkowska – A. Mądry) i Chóru CMJPII.
  • „Podróż przez Wielki Tydzień”– pieśni wielkopostne z Korsyki, Sardynii i Sycylii, międzynarodowy zespół siedmiorga śpiewaków z programem „In Medias Res”.
  • „Koncert Kolumny” – ormiańskie śpiewy liturgiczne (monodia oktoechosu) w wyk. zespołu: polski Teatr ZAR, Akn z Paryża oraz kantorzy ze Stambułu.
  • „Pasja – Fragmenty” wg „Pasji wg św. Łukasza” K. Pendereckiego (1966), w bazylice św. Jana Chrzciciela w Warszawie, inscenizacja T. Cyz, współpraca. B. Kudlička.
  • „Chwalebna Droga Krzyżowa” – premiera, kompozytor i baryton St. Szczyciński, alt Katarzyna Enemuo, z udziałem Chóru CMJP II.

2014

  • „Miłość mi wszystko wyjaśniła” – premiera, spektakl zainspirowany dramatami K. Wojtyły, scen. i reż. W. Komasa i M. Barełkowska.
  • „Do źródła” – premiera, koncert inspirowany nauczaniem Jana Pawła II, komp. St. Szczyciński, wyk. Chór CMJPII.
  • „Siedem grzechów głównych” – cykl premier małych form teatralnych: „Pycha” (M. Kochan – B. Opania), „Lenistwo” (E. Bryll – E. Dałkowska), „Nieczystość” (T. Mann – Z. Wardejn), „Zazdrość” (A. Libera – K. Herman), „Nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu” (Z. Celińska, R. Klijnstra), „Chciwość” (M. Kuta, W. Tomczyk), „Gniew” (J. Poniedziałek – M. Kowalik).
  • „Krzyżu święty i inne pieśni” – koncert pieśni pasyjnych, zespół Jerycho, kier. B. Izbicki.
  • „Ewa Bem postnie” – koncert pieśni pasyjnych w aranżacji A. Jagodzińskiego, wyk. E. Bem;
  • „Płaczcie Anieli” – koncert pieśni pasyjnych, wyk. J. Słowińska.
  • Instalacje stałe: „Kres” M. Libla (ul. Książęca); „Strefa ciszy” pod PKiN.
  • Widowisko w Hali Koszyki „Do Chrzanu! Postne zd(a/e)rzenie kulinarno-artystyczne”, prowadzenie M. Kucia i R. Klijnstra.
  • „Droga do szczęścia – przedsięwzięcie z pogranicza teatru, video-artu, instalacji i performansu” w Domu Słowa Polskiego w Warszawie, scen. i reż. J. Kamieński.
  • „Gorzkie Żale Dzieciom” – sobotnie warsztaty plastyczne i teatralne dla dzieci.

2016 – kliknij aby przejść do strony

  • „Wyznawca” – premiera w Teatrze Studio im. St. I. Witkiewicza, scen. i reż. N. Korczakowska, muz. A. Späth. Koprodukcja CMJP2 i Teatr Studio
  • „Historyja o chwalebnym zmartwychwstaniu Pańskim” wg Mikołaja z Wilkowiecka (XVI w.) – premiera w Teatrze Studio w Warszawie, Teatr Wierszalin z Supraśla, adaptacja i reż. P. Tomaszuk, muz. J. Hałas. Transmisja na żywo na antenie TVP Kultura. Koprodukcja CMJP2 i Teatr Wierszalin.
  • „Znak Jonasza” – premiera w Studio 2 PR im. W. Lutosławskiego, scen. A. Pałyga, reż. P. Passini (neTTheatre/CK w Lublinie); Koprodukcja CMJP2, CK w Lublinie, Polskie Radio PR2; retransmisja radiowa 2 Programie PR.
  • „Projekt Dekalog czyli folwarczne imaginarium” w Teatrze IMKA, reż. i choreografia M. Mikołajczyk, zespół seniorów z Domu Polskiego w Zakrzewie (prod. B. Matysek-Szopińska, 2015);
  • „Dobranoc” – premiera, scen. i reżyseria M. Zdunik, Varsowiae Raegii Cantores w Collegium Anatomicum Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Produkcja CMJP2
  • „Żołtarz Jezusow”, pieśń pasyjna bł. Wł. z Gielniowa w kościele akademickim p.w. św. Anny, Adam Strug i Monodia Polska.
  • „Stypa. Rytuał utraty – wydarzenie artystyczno-kulinarne”, inauguracja festiwalu w Państwowym Muzeum Etnograficznym, M. Kucia.
  • Performance: „Red carpet” na cmentarzu Powązki Wojskowe (M. Kaczmarek); w Teatrze Ochoty „Mysterium” na dziedzińcu (I. Gorzkowski, wsp. H. Polivka, P. Tabakiernik), wewnątrz teatru „Ostatnia wieczerza” (Jakub Kamieński i Grupa Supermarket) oraz „Smutno tak siedzieć w swoim krześle no i kombinują te wojny” (J. Tumidajski, M. Kaczmarek).
  • Instalacja stała „Coal Heart Mother” czyli koksownik-kapliczka w Parku Agrykola (J. Szczęsny).
  • Weekendowe warsztaty dla dzieci: architektoniczne, plastyczne, teatralne, i animacji poklatkowej. Prowadzenie: Stowarzyszenie Republika Warszawa, Towarzystwo w Przestrzeni, Circo Barbaro.
  • Postne Menu – akcja kulinarna realizowana we współpracy z warszawskimi restauracjami (Opasły Tom PIW-u, Folk Gospoda, ELIXIR w Domu Wódki, Delikatesy Esencja, Bílý Koníček)